Ηρακλής

Ενεπίγραφη ερμαϊκή στήλη από τις Θεσπιές
1ος αιώνας π.Χ.

Η επιγραφή μπορεί να αποδοθεί ως εξής:
«Ολόγυμνος καθώς είμαι, βλέπει το στέρνο μου ο Θεός.
Την κεφαλή μου έβαλα εκεί όπου χάσκει το στόμα του λιόντα
και πάνω στους ώμους μου έριξα τη δορά του.
Ρούχα δεν θέλω· περιβάλλομαι τον ίδιο μου το μόχθο.
Έχω για κόσμημα την πειθαρχία
και στους κροτάφους μου φορώ το σεβασμό».

Ο Κούρος από την Εύτρηση

Πρόκειται ίσως για τον Απόλλωνα. Ξεχωρίζει για τα καινοτόμα χαρακτηριστικά της πλαστικής του απόδοσης και της κίνησής του.

Οι βραχίονες δεν ήταν τεντωμένοι
δίπλα στον κορμό:
Ο δεξιός ήταν ανασηκωμένος στο ύψος του ώμου.
Ο αριστερός λυγισμένος στον ώμο, με το χέρι να ακουμπάει στη μέση, όπως υποδηλώνει ένα μικρό θραύσμα που έχει διασωθεί πάνω στον κορμό.
Πιθανόν η μορφή να έφερε τόξο και δόρυ.

Αξιοσημείωτο είναι και το κοντό μήκος
της κόμης (δεν υπάρχουν βόστρυχοι πάνω στην πλάτη).

Έργο των αρχών του 5ου αιώνα π.Χ.

Κεφαλή από την Αταλάντη

Mαρμάρινη εικονιστική κεφαλή από την Αταλάντη.
Αποδίδει με ρεαλισμό μία προσωπικότητα σύγχρονη του Οκταβιανού.
Τέλος του 1ου αιώνα π.Χ.

Νεολιθικά ειδώλια

Ανδρική και γυναικεία μορφή,
δύο επιτεύγματα της νεολιθικής τέχνης, καλλιτεχνικά προηγμένες αναπαραστάσεις
του ανθρώπου από ένα τόσο μακρινό, πρώιμο στάδιο του πολιτισμού του:
5η χιλιετία π.Χ.

Ο νεολιθικός άνθρωπος αναπαρέστησε την ανθρώπινη μορφή σε μικρογραφική κλίμακα, ποικιλία στάσεων και υλικών, εκφράζοντας έτσι τις καλλιτεχνικές, πνευματικές και θρησκευτικές ανησυχίες του.

Ο Θεόδωρος από τη Θήβα

Επιτύμβια στήλη από τα θηβαϊκά νεκροταφεία βορειοανατολικά της πόλεως
(δεύτερο μισό του 1ου αιώνα π.Χ.)

Ο Ηρακλής και το κέρας της Αμάλθειας

Αναθηματικό ανάγλυφο
με τον Ηρακλή να δέχεται το κέρας της Αμάλθειας από τον Πλούτωνα
1ος αιώνας μ.Χ.
Βρέθηκε στη συνοικία Πυρί.


Ο Ηρακλής είχε νικήσει σε πάλη
τον κερασφόρο θεό-ποταμό Αχελώο στην Αιτωλία
και του απέκοψε το ένα του κέρατο,
δηλ. έφραξε τη μία εκβολή του ποταμού.
Το κέρατο δεν το κράτησε, αλλά το άφησε μεγαλόψυχα στο θεό.

Σε αντάλλαγμα, ο θεός του κάτω κόσμου Πλούτωνας
χάρισε στον Ηρακλή ένα άλλο κέρας, αυτό της Αμάλθειας
(ήταν η κατσίκα που είχε θρέψει με το γάλα της το Δία
και που το κέρατό της είχε γίνει πηγή αφθονίας).

Ούτε αυτό το κέρατο όμως το κράτησε ο Θηβαίος ήρωας για τον εαυτό του,
αλλά το δώρισε στο βασιλιά Οινέα της Καλυδώνας στην Αιτωλία,
με αποτέλεσμα το έδαφος της περιοχής να γίνει γόνιμο.

Εφυαλωμένη κεραμική

Πήλινα εφυαλωμένα πινάκια από τη Θήβα
με αδρεγχάρακτες, λεπτεγχάρακτες ή επιπεδόγλυφες παραστάσεις
12ος-13ος αιώνας μ.Χ.


Εφυάλωση:
η εξωτερική επάλειψη της επιφάνειας των κεραμικών με υαλώδες επίχρισμα

1. Αδρεγχάρακτη κεραμική:
τεχνική διακόσμησης με χρήση πλατειάς ακίδας πάνω στο επενδυτικό επίχρισμα του νωπού αγγείου
2. Λεπτεγχάρακτη κεραμική:
τεχνική διακόσμησης με χρήση λεπτής ακίδας
3. Επιπεδόγλυφη κεραμική:
τεχνική διακόσμησης με αφαίρεση του επιχρίσματος γύρω από το διακοσμητικό θέμα, ώστε αυτό να προβάλλεται σε χαμηλό ανάγλυφο

Ο Μνασίθεος από το Ακραίφνιο

Ανθεμωτή επιτύμβια στήλη
κατά παραγγελία του Πυρίχου για το νεκρό φίλο του, το Μνασίθεο/Μνησίθεο.

Έργο με ποιότητα, πληρότητα και συγκινησιακή φόρτιση
του Αθηναίου γλύπτη Φιλέργου/Φιλούργου, περί τα 520-510 π.Χ.

Το γλυπτό μπορεί να εισήχθη στη Βοιωτία από το εργαστήρι του Ενδοίου και του Φιλούργου.

Πολλοί Αθηναίοι τεχνίτες κατέφευγαν πάντως στη Θήβα, συχνά λόγω πολιτικών διώξεων, αλλά και επειδή το πολιτιστικό περιβάλλον τους ευνοούσε.

Η τέχνη της αρχαίας Θήβας σύντομα απογειώθηκε, συνδυάζοντας τα στιβαρά βοιωτικά μοτίβα με την εκλέπτυνση της Αθήνας.

Πολεμιστέςεκατέρωθεν ίππου και ιπποκόμου

Υστερογεωμετρικός κρατήρας
από πλούσια γυναικεία ταφή στην Καμηλόβρυση Παραλίμνης
με πολεμιστές εκατέρωθεν ίππου και ιπποκόμου
(β′ μισό του 8ου αιώνα π.Χ.)

Μινωικά κέρατα στη Βοιωτία

Μινωικού τύπου ασβεστολιθικό «κέρας καθοσιώσεως»
από την ακρόπολη του Γλα κοντά στο Κάστρο Βοιωτίας.
Αποτελούσε ζεύγος με το άλλο του μισό,
που δεν σώζεται.
Πιθανώς επέστεφε τη στέγη ανακτορικού κτίσματος.
13ος αιώνας π.Χ.

Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών

Κέρας καθοσιώσεως στην Κνωσό

Τα διπλά ιερά κέρατα ήταν τα πιο συνηθισμένα ιερά σύμβολα της μινωικής λατρείας. Τοποθετούνταν ως επίστεψη ιερών κτηρίων και βωμών. Ενίοτε συνδυάζονταν με τον διπλό πέλεκυ. Σε κάποιες παραστάσεις εικονίζονται λατρευτές να στέκουν με σεβασμό μπροστά τους. Είναι άγνωστος ο συμβολισμός τους, αν και θυμίζουν τα κέρατα του ταύρου και ίσως πρόκειται για μία συνοπτική απόδοση του βούκρανου, δηλ. της κεφαλής του ιερού ταύρου.

Ας θυμηθούμε το μύθο: ο Κρητικός ηγεμόνας Ραδάμανθυς εξορίσθηκε (ή αυτοεξορίσθηκε) προς το τέλος του βίου του. Εγκαταστάθηκε στη Θήβα. Εκεί νυμφεύθηκε την Αλκμήνη, τη χήρα του Αμφιτρύωνα και διαπαιδαγώγησε το γιο της, τον μικρό Ηρακλή...

«Καλός τοι πίθων παρὰ παισίν, αἰεί καλός»

Βοιωτικά ειδώλια του 6ου αιώνα π.Χ.
από τη Θήβα και το Ακραίφνιο.
Το ένα ζωάκι κρατά πάνω του άλλο μικρότερο.

Τα πιθηκόμορφα κτερίσματα σε παιδικούς τάφους
υποδηλώνουν ότι τα παιδιά έπαιζαν κάποτε με μαϊμουδάκια.

Ας θυμηθούμε τον Πίνδαρο:
«καλός τοι πίθων παρὰ παισίν, αἰεί καλός».
(όμορφος βέβαια [φαίνεται] ο πίθηκος στα παιδιά, πάντοτε όμορφος!)

Πυθιονίκαις 2:72-73

Θήβα και Κρήτη

Ψευδόστομοι αμφορείς από το ανακτορικό συγκρότημα των Θηβών.

Η ονομασία τους οφείλεται στο γεγονός ότι στο σημείο ένωσης των λαβών υπάρχει κατακόρυφος λαιμός με κλειστό στόμιο ενώ η εκροή του υγρού γινόταν από μία παράπλευρη προχοή στον ώμο.

Ως τύπος εμφανίζονται στην Κρήτη κατά τα τέλη της μεσομινωικής περιόδου (1700-1550 π.Χ.).
Γύρω στο 1450 π.Χ. υιοθετούνται από τους Μυκηναίους της ηπειρωτικής Ελλάδας και σύντομα αναδεικνύονται στο κατ' εξοχήν σύμβολο του μυκηναϊκού εμπορίου.

Οι αμφορείς που βρέθηκαν στη Θήβα είναι ενεπίγραφοι στη Γραμμική γραφή Β΄ και ανάγονται στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού (αρχές 13ου αιώνα π.Χ.).

Οι επιγραφές αναφέρουν: α) τη θέση παραγωγής, β) τον παραγωγό και γ) τον αποστολέα, δηλ. τον υπεύθυνο αξιωματούχο για τη συλλογή του ελαιολάδου στην Κρήτη.

Μία Ταναγραία ιέρεια της Ίσιδος

Ανάγλυφη στήλη του 1ου-2ου αιώνα μ.Χ. από την Τανάγρα


Η ιέρεια φέρει το χαρακτηριστικό ένδυμα
και τα σύμβολα της θεάς, τα οποία είναι:
ο μαγικός κόμβος του ιματίου στο στήθος,
το σείστρο στο δεξί χέρι
και ο καλαθόσχημος κάδος (τελετουργικό αγγείο) στο αριστερό.

(Διακρίνονται επίσης τα αγαλματίδια της Ίσιδος και του Οσίριδος από τις Θεσπιές.)

Προϊστορικός αρχαιολογικός χώρος

Στο χώρο του Μουσείου, εκεί όπου άλλοτε βρισκόταν το βόρειο άκρο της Καδμείας (δηλ. της ακρόπολης), διασώθηκε ένα τεκμήριο της πανάρχαιας ιστορίας της Θήβας.



α) Η οικία
Στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (περ. 2500 π.Χ.) χτίστηκε ένα ξεχωριστό για την εποχή του οικοδόμημα, επίμηκες και με αψιδωτή τη δυτική στενή του πλευρά.

Περιβαλλόταν από έναν ψηλό και στιβαρό περίβολο, χτισμένο με ωμοπλίνθους πάνω σε λίθινο θεμέλιο, ενώ με την ίδια τεχνική είχε κατασκευαστεί και το ίδιο το οικοδόμημα. Το κτήριο είχε σκεπή από ξύλινα δοκάρια και δόρωση (καλαμωτή) καλυμμένη με στρώματα πηλού.

Εσωτερικά διέθετε τρία συνεχόμενα δωμάτια, τα οποία συμπληρώνονταν από έναν ημιυπαίθριο χώρο για τις εξωτερικές εργασίες. Διέθετε επίσης εστίες και κατάλληλα διαμορφωμένους χώρους, όπου στερεώνονταν μεγάλα πιθάρια με δημητριακά και όσπρια. Φαίνεται ότι στο κτήριο αυτό διέμενε μία εύπορη οικογένεια, από τις σημαντικότερες του οικισμού.



β) Ο ομαδικός τάφος
Γύρω στα 2300 με 2200 π.Χ. το κτήριο καταστράφηκε και πάνω στους σωρούς των χωμάτων και των διαλυμένων ωμοπλίνθων ενταφιάστηκαν ομαδικά τουλάχιστον δώδεκα άτομα, ενήλικες και παιδιά, μαζί με χαρακτηριστικά αγγεία της εποχής.

γ) Ο τύμβος
Ακολούθως, όλη η περιοχή μέσα και γύρω από το μνημειώδες κτήριο σφραγίστηκε με έναν μεγάλο τύμβο από στρώσεις ωμοπλίνθων.



δ) Το μεταγενέστερο νεκροταφείο
Στη Μέση Εποχή του Χαλκού (2000-1700 π.Χ.) η περιοχή του τύμβου χρησιμοποιήθηκε ως νεκροταφείο. Διανοίχθηκαν κιβωτιόσχημοι και λακκοειδείς τάφοι, πιθανώς σε μια προσπάθεια διατήρησης της σχέσης με τους μακρινούς προγόνους.



ε) Το οχυρωματικό τείχος
Αρκετούς αιώνες αργότερα, στους μυκηναϊκούς ανακτορικούς χρόνους (14ος-13ος αι. π.Χ.), τμήμα του οχυρωματικού τείχους που περιέβαλλε την Καδμεία θεμελιώθηκε στην ίδια θέση, καταστρέφοντας ένα μέρος του τύμβου.

Προσφέροντας δώρα στη Μεγάλη Θεά

Λατρευτική πομπή γυναικών



Ο εικαστικός Νίκος Σεπετζόγλου
αποκατέστησε τις μυκηναϊκές τοιχογραφίες του Μουσείου,
όπως αυτή η μεγάλη τοιχογραφική σύνθεση του 1400 π.Χ.
από το Ανάκτορο των Θηβών.

Η τοιχογραφία αυτή είναι εκατό χρόνια αρχαιότερη από τις αντίστοιχες άλλων περιοχών
της ηπειρωτικής Ελλάδας. (Η σύνθεση καθορίστηκε, το πρότυπο παρέμεινε και οι μεταγενέστεροι ζωγράφοι τροποποιούσαν μονάχα τις λεπτομέρειες.)

Η θεότητα ήταν ασφαλώς μία μορφή καθιστή στην οποία κατέληγε η πομπή που είχε ξεκινήσει από διαφορετικά σημεία, γι' αυτό και κάποιες γυναίκες πηγαίνουν προς τα δεξιά ενώ μία άλλη προς τα αριστερά.

Το φόρεμά τους μοιάζει μινωικό. Είναι αξιοσημείωτο ότι δεν άλλαξε μέσα σε τόσα χρόνια! Προφανώς συνδεόταν με ιεροτελεστίες.

Το ελαφρό διπλοσάγωνο είναι χαρακτηριστικό του Αιγαίου· το συναντάμε και στις τοιχογραφίες της Θήρας.

Ο ισχυρός άνεμος μιας φιλίας

Ο γιγαντόσωμος και γενειοφόρος θεός Μαρδούκ
αναδύεται ανάμεσα από δύο κατάφυτα βουνά.
Στα χέρια του κρατά τα ύδατα δύο ποταμών
που κυλούν από ανεστραμμένα αρυβαλλόσχημα (σφαιρικά) αγγεία
και καταλήγουν σε ένα δεύτερο ζεύγος αγγείων,
τοποθετημένων στις αντίστοιχες κάτω γωνίες του πεδίου.

Οι αναθηματικoί σφραγιδοκύλινδροι στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών
διαφέρουν ως προς την προέλευση, την εποχή και την τεχνοτροπία τους:
Προέρχονται από τη Βαβυλώνα,
την Κύπρο (ή απλώς έχουν υποστεί εκεί κάποια πρόσθετη επεξεργασία),
τη Μεσοποταμία,
τη Συρία,
ένας είναι χεττιτικός
και ένας άλλος μοιάζει να τον έχουν επεξεργαστεί στη Θήβα.

Κάποιοι βαβυλωνιακοί σφραγιδοκύλινδροι από λάπις λάζουλι έφτασαν στη Θήβα μάλλον γύρω στα 1350 π.Χ. ως δώρο του Βαβυλώνιου βασιλιά Μπουρνά-Μπουρίας Β΄ (της κασσιτικής δυναστείας) στον πολύχρυσο βασιλιά της Θήβας.

Πιστεύεται ότι το βασιλικό προσωνύμιο «Μπουρίας» είναι αντίστοιχο του ελληνικού «Βορέας» επειδή ο Μπουρίας ήταν κασσιτική θεότητα του ισχυρού ανέμου.

(Αλλά και μετά την καταστροφή της Βαβυλώνας το 1225 π.Χ., όταν ο Ασσύριος βασιλιάς Τουκουλτί-Νινουρτά Α΄ λεηλάτησε το ναό του Μαρδούκ, φαίνεται ότι έστειλε στο βασιλιά της Θήβας μέρος από τα λάφυρα με σκοπό ίσως να εξασφαλίσει τη συμμαχία του ενάντια στους Χετταίους.)

Σιλάνα

Πώρινη επιτύμβια στήλη από τα ΒΑ νεκροταφεία της Θήβας.
Μιμείται τους θριγκούς, δηλ. την ανωδομή ναόσχημου οικοδομήματος.
Είναι μνημείο νέου τύπου, που παραγόταν μάλλον αποκλειστικά στα εργαστήρια της Θήβας.

Στο κάτω μέρος φέρει οπή για την προσαρμογή της σε ψηλό στύλο
και επιγραφή με το όνομα της νεκρής Σιλάνας.
Στο Μουσείο εκτίθενται και άλλες παρόμοιες στήλες.

3ος-2ος αιώνας π.Χ.

Πανοπλία

Πανοπλία των μυκηναϊκών χρόνων, 13ος αιώνας π.Χ.

Μία λήκυθος για τον «Καλό»

Εικονίζεται μεσήλικας στηριζόμενος σε βακτηρία
να εναποθέτει κράνος κορινθιακού τύπου, προφανώς σε τάφο πεσόντος πολεμιστή.
Στο λευκό βάθος αναγράφεται η λέξη «ΚΑΛΟΣ» (=ωραίος).

Από το ΒΑ Νεκροταφείο των Θηβών, 5ος αιώνας π.Χ.

Πήλινα νεολιθικά ειδώλια

Πήλινο ανδρικό αγαλματίδιο από τη Θήβα στον τύπο του «Στοχαστή» (4η χιλιετία π.Χ.)
και κεφαλές από τη Χαιρώνεια (6η χιλιετία π.Χ.)